Làm sao để biết sữa mẹ đủ chất? Dấu hiệu và bí quyết vàng cho mẹ

Chế độ dinh dưỡng cho mẹ sau sinh là một trong những vấn đề rất được quan tâm, bởi ảnh hưởng trực tiếp đến dinh dưỡng và sức khỏe của bé. Và việc nuôi con bằng sữa mẹ là điều tốt nhưng các mẹ thường mang tâm lý lo âu sợ con không đủ chất dinh dưỡng, bản thân ăn uống không đủ chất. Vậy làm sao để biết sữa mẹ đủ chất cho bé? Hãy cùng Viện Nghiên cứu và Tư vấn Dinh dưỡng (NRECI) tìm hiểu qua bài viết sau đây nhé!

Làm thế nào để biết sữa mẹ đủ chất?

Khoa học đã chứng minh rằng tất cả sữa mẹ đều có giá trị dinh dưỡng ngang nhau và không thiếu chất cho sự phát triển của trẻ sơ sinh. Chế độ dinh dưỡng cho mẹ sau sinh cũng không ảnh hưởng đến thành phần của sữa mẹ, vì thế, sự khác biệt trong thành phần sữa mẹ liên quan đến chế độ ăn uống của người mẹ là rất nhỏ.

Thế nên, các mẹ đừng quá lo lắng và đặt nặng vấn đề ăn uống của chính mình. Theo chuyên gia dinh dưỡng, các mẹ có thể yên tâm rằng sữa mẹ luôn có đầy đủ dưỡng chất và chất lượng phù hợp để nuôi dưỡng em bé trong những năm đầu đời. Và nếu gặp khó khăn trong vấn đề tăng trưởng, phát triển của trẻ, tốt nhất, các mẹ nên tìm nguyên nhân càng sớm càng tốt và không rơi vào quan niệm sai lầm rằng đó có thể là lỗi của sữa mẹ.

Việc tìm ra nguyên nhân đôi khi cũng khó đối với một số mẹ. Lúc này, các mẹ có thể tìm đến bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng để thăm khám sức khỏe và tìm ra nguyên nhân. Bác sĩ, chuyên gia sẽ tư vấn lộ trình cũng như hướng dẫn cách ăn uống và khắc phục phù hợp nhất.

Như vậy, khoa học đã chứng minh sữa mẹ có giá trị ngang nhau và không thiếu bất kỳ chất gì. Đồng thời, chế độ ăn uống của mẹ sau sinh cũng không ảnh hưởng đến thành phần dinh dưỡng sữa mẹ. Vì vậy, các mẹ yên tâm nuôi dưỡng trẻ và nếu có vấn đề về sức khỏe  của mẹ và bé, hãy tìm đến bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng càng sớm càng tốt.

Những dấu hiệu sữa mẹ có thể thiếu chất

Nhiều bà mẹ lo lắng rằng thiếu chất trong sữa cho trẻ bú nên cân đong đo đếm khẩu phần ăn, chọn lọc nguyên liệu thực phẩm và món ăn cẩn thận. Tuy nhiên, các bà mẹ trên khắp thế giới đều có thể sản xuất đủ sữa dinh dưỡng với các chế độ ăn khác nhau. (1)

Không phải cứ chăm chăm vào thực phẩm bổ dưỡng là tốt mà mục tiêu chăm sóc mẹ sau sinh là chế độ ăn uống toàn diện chứ không phải chế độ ăn hoàn hảo. (1)

Điều các mẹ cần quan tâm trong chế độ ăn uống chính là bổ sung đủ nước. Uống nhiều nước là điều rất quan trọng, đặc biệt trong vài tuần đầu sau khi sinh. Có một số mẹ sau sinh quá bận rộn mà quên mất việc bổ sung nước đã làm ảnh hưởng đến lượng nguồn sữa cho con bé. Bởi nhu cầu về chất lỏng cũng làm tăng lượng sữa mẹ. (1)

Để tránh quên uống nước, các chuyên gia dinh dưỡng khuyên các mẹ nên để một chai nước ở mỗi phòng trong nhà. Hoặc để nước trong tầm nhìn, tầm với để dễ dàng bổ sung khi chăm sóc  con nhỏ. (1)

Theo MyPlate for Moms của USDA đã cung cấp thông tin về các loại và lượng thức ăn tốt nhất cho các mẹ nuôi con bằng sữa mẹ. Các mẹ có thể cá nhân hóa kế hoạch ăn uống theo độ tuổi, chiều cao, cân nặng, mức độ hoạt động và tình trạng trẻ bú mẹ để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé tốt nhất. (1)

Như vậy, mục tiêu sữa mẹ và sữa khỏe của mẹ và bé tốt là chế độ ăn toàn diện, không phải chế độ ăn hoàn hảo. Đặc biệt, các mẹ chú ý bổ sung nhiều nước để đáp ứng nguồn sữa đủ cho trẻ. 

Nguyên nhân khiến sữa mẹ loãng và cách khắc phục

Các chuyên gia dinh dưỡng khẳng định, chất lượng sữa không quá phụ thuộc vào chế độ ăn của mẹ. Song, với các bà mẹ chưa có kinh nghiệm hoặc ít kinh nghiệm, quan sát màu sắc sữa nhạt và đậm lại lo sợ sữa của mình loãng. (2)

Thực tế, nếu các mẹ chịu dành thời gian tìm hiểu thông tin sẽ biết thêm về sữa đầu và sữa cuối. Bầu ngực của mẹ vẫn chỉ sản xuất một loại sữa nhưng tại sao lại có sữa đầu và sữa cuối?

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, sữa đầu là dòng sữa khi bắt đầu cho bé bú và sữa cuối là phần sữa tiết ra ở cuối cữ bú. Nhìn chung, sữa đầu có phần trong hơn và có lượng chất béo thấp hơn so với sữa cuối. Trong suốt quá trình bú, trẻ sẽ hấp thụ đủ lượng sữa cả đầu và cuối. (2)

Khi trẻ bắt đầu bú mẹ, sữa mẹ trẻ tiếp cận đầu tiên là sữa gần núm vú của mẹ nhất. Khi ngực của mẹ sản xuất sữa, chất béo bám vào các cạnh của tế bào tạo sữa trong khi phần nước của sữa chảy dễ dàng hơn về phía núm vú – nơi nó hòa trộn với phần sữa còn sót lại ở lần bú cuối trước đó. (2)

Khi thời gian giữa các cữ bú tăng lên, sữa này sẽ loãng hơn. Và có thể nói, sữa đầu có hàm lượng nước cao hơn, phần nước chảy ra trước nên thường thấy loãng và nhạt màu hơn. Khi bé tiếp tục bé, sữa bắt đầu được hút từ bên trong bầu vú – nơi các chất béo được lưu trữ nên sữa thường đặc, mịn, giàu dinh dưỡng và calo hơn. (2)

Như vậy, chất lượng sữa không phụ thuộc vào chế độ ăn uống của mẹ. Sữa loãng không phải thiếu chất mà do cơ chế sữa đầu nhiều nước và sữa cuối nhiều chất béo, dinh dưỡng hơn. Đồng thời, không có bất kỳ lý do nào mà sữa đột nhiên chuyển từ sữa đầu sang sữa cuối, thay vào đó, sữa sẽ dần chuyển đổi khi bé bú. Và khoảng thời gian giữa các lần bú  càng dài thì sữa càng loãng, bé sẽ mất nhiều thời gian hơn để tiếp cận sữa béo sâu trong ngực mẹ.

Xem chi tiết: Nguyên nhân sữa mẹ bị loãng và Cách khắc phục từ Chuyên gia

Chế độ dinh dưỡng cho mẹ để đảm bảo sữa đủ chất

Một trong những lợi ích của sữa mẹ quan trọng chính là cung cấp dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh tăng trưởng và phát triển. Mặc dù, chế độ ăn uống của mẹ không ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sữa nhưng các mẹ cũng phải xây dựng kế hoạch ăn uống lành mạnh. Dinh dưỡng sau sinh phù hợp, không chỉ cải thiện, phục hồi sức khỏe cho mẹ nhanh chóng mà còn là cách tăng tiết sữa mẹ hiệu quả.

Thực phẩm nên bổ sung 

Trong thời gian cho con bú, các mẹ cần dinh dưỡng và calo để đáp ứng cơ thể và tiết vào sữa mẹ. Bởi nếu cung cấp không đủ, cơ thể mẹ sẽ bị thiếu hụt dưỡng chất, mệt mỏi do thiếu calo.

Các chuyên gia dinh dưỡng khuyên các mẹ bổ sung thực phẩm giàu dinh dưỡng:

Các chất dinh dưỡng trong sữa mẹ có thể được chia thành 2 nhóm, tùy  thuộc vào mức độ chúng được tiết vào sữa mẹ. (3)

Các dưỡng chất trong nhóm 1 bổ sung đầy đủ có thể tăng tiết nồng độ vào sữa mẹ và cải thiện sức khỏe cho em bé. (3)

Mặc khác, nồng độ dinh dưỡng trong nhóm 2 không phụ thuộc vào lượng mẹ hấp thụ, do đó, việc bổ sung sẽ không làm tăng nồng độ dinh dưỡng trong sữa mẹ. Mặc dù vậy, những chất dinh dưỡng này có thể  cải thiện sức khỏe của mẹ, đủ sức tiết sữa cho bé. (3)

Nhóm dinh dưỡng 1 (3) 

• Vitamin B1 (thiamine): Cá, thịt lợn, hạt, quả hạch, đậu,…
• Vitamin B2 (riboflavin): Phô mai, hạnh nhân, các loại hạt, thịt đỏ, cá béo, trứng,…
• Vitamin B6: Đậu gà, các loại hạt, cá, gia cầm, khoai tây, chuối, trái cây sấy khô,…
• Vitamin B12: Động vật có vỏ, gan, sữa chua, cá có dầu, men dinh dưỡng, trứng, cua, tôm,…
• Choline: Trứng, gan bò, gan gà, cá, đậu phộng,…
• Vitamin A: Khoai lang, cà rốt, rau lá xanh đậm, nội tạng động vật, trứng,…
• Vitamin D: Dầu gan cá tuyết, cá béo, một số loại nấm, thực phẩm tăng cường,…
• Selen: Hạt Brazil, hải sản, gà tây, lúa mì nguyên cám, hạt,…
• Iot: Rong biển khô, cá tuyết, sữa, muối iốt,…

Nhóm dinh dưỡng 2 (3) 

• Axit folic: Đậu, đậu lăng, rau lá xanh, măng tây, quả bơ,…
• Canxi: Sữa, sữa chua, phô mai, rau lá xanh, các loại đậu,…
• Sắt: Thịt đỏ, thịt lợn, thịt gia cầm, hải sản, đậu, rau xanh, trái cây sấy khô,…
• Đồng: Động vật có vỏ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, đậu, nội tạng động vật, khoai tây,…
• Kẽm: Hàu, thịt đỏ, gia cầm, đậu, hạt, sữa,…

Quan trọng, các mẹ nhớ bổ sung nhiều nước trong chế độ ăn uống hàng ngày để hạn chế thiếu nước và không ảnh hưởng đến nguồn sữa nhé.

Như vậy, việc hấp thụ đủ chất dinh dưỡng nhóm 1 rất quan trọng đối với sức khỏe của mẹ và bé và việc hấp thu đủ chất dinh dưỡng nhóm 2 chủ yếu chỉ quan trọng đối với mẹ. Song, không vì thế mà các mẹ chỉ tập trung nhóm 1, hãy xây dựng kế hoạch ăn uống toàn diện, đa dạng thực phẩm, uống nhiều nước trong thời gian cho con bé.

Đọc thêm: 10 thực đơn giảm cân sau sinh mà vẫn nhiều sữa cho mẹ “bỉm”

Thực phẩm nên tránh 

Mặc dù trong thời gian nuôi con bằng sữa mẹ, các mẹ được khuyên bổ sung đa dạng thực phẩm nhưng các mẹ cũng cần chú ý tránh một số thực phẩm sau:

• Thực phẩm dị ứng: Nếu mẹ dị ứng với thực phẩm nào thì nên tránh dù có bổ dưỡng đến đâu để an toàn cho sức khỏe. (3)
• Hạn chế các thực phẩm thay đổi mùi vị sữa mẹ làm ảnh hưởng đến sữa khiến bé khó chịu khi bú.(3)
• Tránh cafein:Với 1% lượng cafein chuyển vào sữa mẹ, trẻ sơ sinh cần nhiều thời gian hơn để chuyển hóa cafein so với người lớn và làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của trẻ. (3)
• Tránh rượu bia: Cho bé bú sau khi uống 1-2 ly bia/ rượu có thể làm giảm lượng sữa mà bé uống vào lên đến 23% và gây mất ngủ, giảm chuyển hóa ở trẻ. (3)
• Sữa bò: Mặc dù không phổ biến nhưng một số trẻ sơ sinh dị ứng với sữa bò. Nếu bé bị dị ứng sữa bò, các mẹ nên tránh sữa và các sản phẩm làm từ sữa bò trong chế độ ăn. Có đến 1% trẻ sơ sinh bú mẹ bị dị ứng protein trong sữa bò từ chế độ ăn của mẹ và xuất hiện triệu chứng phát ban, chàm, tiêu chảy, nôn mửa, đau bụng,… (3)

Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sữa mẹ

Có khá nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sữa mẹ:

• Thành phần của sữa mẹ thay đổi liên tục và thay đổi trong quá trình cho trẻ bú, trong ngày, trong thời kỳ cho con bú, giữa các bà mẹ. (4)
• Chất lượng sữa cũng thay đổi trong quá trình xử lý sữa vắt ra bao gồm cả bảo quản và thanh trùng. Theo đó, hàm lượng chất béo giảm đáng kể sau quá trình bảo quản, đông lạnh và rã đông, song nồng độ protein và carbohydrate tăng đáng kể trong tất cả các hộp đựng. (4)
• Nồng độ chất béo luôn cao hơn ở sữa cuối và thấp hơn đáng kể trong các lần cho bú đêm hay sáng so với các lần cho bú chiều hoặc tối. (4)
• Nồng độ lipid trong sữa cũng đã được chứng minh là tăng lên khi số lần sinh của mẹ tăng lên. (4)
• Những bà mẹ thừa cân có nồng độ protein trong sữa thấp hơn (4)
• Sữa của những mẹ hút thuốc được báo cáo là có hàm lượng lipid, protein và sIgA thấp hơn. (4)
• Lactoferrin và IgA đều được báo cáo là giảm đáng kể trong sữa tiệt trùng. (4)

Trên đây là những thông tin và giải đáp về vấn đề làm sao để biết sữa mẹ đủ chất. Hy vọng các mẹ có thêm kiến thức bổ ích sau sinh và nuôi con bằng sữa mẹ. Để nâng cao kiến thức và biết được cách chăm sóc bản thân sau sinh hay chế độ dinh dưỡng phù hợp cho bé, mẹ có thể tư vấn dinh dưỡng cùng Bác sĩ để hiểu đúng về dinh dưỡng nhé!

Xem thêm: 

• Sữa mẹ vắt ra để được bao lâu? Hướng dẫn bảo quản sữa mẹ an toàn
• Trộn sữa mẹ với sữa công thức được không? Hướng dẫn chi tiết cho mẹ

Nguồn tham khảo: 

• Medical News Today. Foods to eat and avoid while breastfeeding. https://www.medicalnewstoday.com/articles/322844#foods-to-avoid (1)
• Healthline. What Is Hindmilk and How Can You Make Sure Your Baby Gets Enough?. https://www.healthline.com/health/breastfeeding/hindmilk (2) (3)
• Pediatrics & Neonatology. Factors Affecting Human Milk Composition. https://www.pediatr-neonatol.com/article/S1875-9572(14)00106-5/fulltext (4)